ΤΟ ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟ: 1ος μ.Χ.

Η ΟΙΚΙΑ ΤΩΝ ΜΟΝΟΜΑΧΩΝ: Η πολυτελής ιδιωτική κατοικία ή κατά μία δεύτερη άποψη μίας μικρή δημόσια παλαίστρα πήρε το όνομα της από το κύριο θέμα που κοσμεί τα ψηφιδωτά δάπεδα της, βρίσκεται μεταξύ του Νυμφαίου και της οικίας του Αχιλλέα κοντά στο Βορειοδυτικότερο άκρο του λόφου και οικοδομήθηκε σύμφωνα με τον ανασκαφέα στο δεύτερο μισό του 3ου αιώνα, εποχή εξάπλωσης των μωσαικών δαπέδων και καταστράφηκε από τους σεισμούς του 4ου μ.Χ. αιώνα. Συμπεριλαμβάνει, εκτός από το αίθριο μέσα στο οποίο έχουν τοποθετηθεί τα ψηφιδωτά των μονομάχων, δύο στοές, μικρά δωμάτια και ένα μεγάλο κεντρικό χώρο με τρία ανοίγματα (triforium) και σύμπλεγμα ιδιωτικών λουτρών προσαρτημένων στην ανατολική του πλευρά.΄Ενα δεύτερο εφαπτόμενο σύμπλεγμα με ένα αψιδωτό κεντρικό χώρο υποδοχής ή συγκέντρωσης με μία προστάδα με ιωνική κιονοστοιχία και αυλή ανασκάφηκε στα νότια, εφάπτεται δημοσίας οδού και αποτελεί το όριο του οικοδομήματος αυτού.

Η ΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ 4ος μ.Χ..: Βρίσκεται στο βορειοδυτικότερο άκρο του λόφου παρά την οδό που οδηγεί προς το Ιερό του Απόλλωνα Υλάτη . Οικοδομήθηκε στην τελευταία περίοδο ανάκαμψης των μωσαικών δαπέδων, με θέματα παρμένα από την παγανιστική παράδοση, στον πρώϊμο 4ο αιώνα μ.Χ. αιώνα. Η τάση αυτή εμφανίζεται λίγο μετά το διάταγμα της ανεξιθρησκείας σαν μία δυναμική απάντηση του παγανισμού στον υπό εξάπλωση χριστιανισμό. Το ότι βρίσκεται παρά την είσοδο της πόλης θεωρήθηκε σαν ένδειξη της χρήσης του δηλ. ως απαντητήριονi, χώρος υποδοχής των επισήμων επισκεπτών. Η κεντρική παράσταση περιγράφει τη σκηνή της συνάντησης του Αχιλλέα με τον Οδυσσέα στο σπίτι του Λυκομήδη στο οποίο ο Αχιλλέας μεταμφιεσμένος σε γυναίκα είχε σταλεί από την μητέρα του για να αποφύγει την εκστρατεία στην Τροία .Σώζεται επίσης τμήμα από την σκηνή της αρπαγής του Γανυμήδη. Στην ίδια αυτή κατοικία προστίθεται ακόμα ένα μωσαϊκό με παγανιστικό θέμα στον 5ο αιώνα που αναφέρεται στο πρώτο λουτρό του Αχιλλέα από τη Θεά Θέτιδα.

Η ΣΕΙΣΜΟΠΛΗΚΤΗ ΟΙΚΙΑ: Την ιδιωτική αυτή κατοικία μπορεί κανείς να δεί ανεβαίνοντας τον λόφο του Κουρίου στα αριστερά της στροφής προς το Θέατρο. 

Οικοδομήθηκε, κατά τους ανασκαφείς, στον ύστερο 1ο ή πρώϊμο 2ο μ.Χ. αιώνα, αναμορφώθηκε στα μέσα του 4ου και καταστράφηκε οριστικά από τον μεγάλο σεισμό που έγινε λίγο μετά τα μέσα του 4ου μ.Χ. αιώνα (365 μ.Χ.). Στα ερείπια της οικίας αυτής αποτυπώθηκε η εικόνα της ζωής στην πόλη του Κουρίου την στιγμή της καταστροφής και το σύνολο των ευρημάτων έχει εκτεθεί στο Μουσείο της Επισκοπής.

Η ΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΕΥΣΤΟΛΙΟΥ:Το οικοδόμημα αυτό η ανασκαφή του οποίου έγινε πριν από το 1938 ταυτίστηκε αρχικά με παλάτι.

2. Ο προθάλαμος αυτός συνδέει το προαύλιο με το κεντρικό αίθριοï που διέθετε κήπο, μία μικρή στέρνα και κρήνη. Περιβάλλεται από στοές, το, περιστύλιο, το οποίο ήταν επίσης επιστρωμένο με ψηφιδωτά δάπεδα. Στα δωμάτια γύρω από το περιστύλιο, χώροι υποδοχής και κοινής χρήσης, διατηρούνται τα σημαντικότερα ψηφιδωτά δάπεδα μεταξύ των οποίων και οι γνωστές επιγραφές στις οποίες αναφέρεται ο κτήτορας Ευστόλιος ο Κουριέας ο οποίος μετά από επίσκεψη στην πατρική του χώρα είδε την δυστυχία στην οποία είχαν περιέλθει οι συμπολίτες του και αποφάσισε όπως κάποτε έκαμε και ο Φοίβος (ο Απόλλωνας) να χαρίσει σε αυτήν λουτρά και ένα απάνεμο καταφύγιο.

Η δημόσια χρήση του οικοδομήματος και η σύνδεση του με την νέα λατρεία, τον Χριστιανισμό, υποδεικνύεται σε μία άλλη επιγραφή στο ίδιο σύμπλεγμα δωματίων. Ο Ευστόλιος στερεώνει όπως λέγει το οικοδόμημα αυτό στα πολύ ευλογημένα σύμβολα του Χριστού αντί σε μεγάλους λίθους, στερεές σιδηροσυνδέσεις, χαλκό ή διαμάντια.

Το μακρύ ορθογώνιο δωμάτιο που είναι γνωστό ως frigidarium είναι καλυμμένο με μωσαϊκό δάπεδο το οποίο χωρίζεται σε τέσσερα τμήματα από τα οποία τα δύο διακοσμούνται με καθαρά γεωμετρικά μοτίβα, ένα έχει ένα κεντρικό πίνακα με πέρδικα και το τέταρτο, στα βόρεια, περιέχει την μόνη εικονογραφική διακόσμηση στο όλο σύμπλεγμα . Μέσα σε μετάλλιο με πλοχμό εικονογραφείται το μπούστο μιάς νεαρής γυναίκας η οποία κρατάει ένα όργανο μέτρησης που αντιστοιχεί στον Ρωμαϊκό πόδα και καλείται σύμφωνα με την επιγραφή ΚΤΙΣΙΣ, είναι δηλαδή η προσωποποίηση της ΚΤΙΣΕΩΣ του Κόσμου.

Η ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΙΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ: Το μνημείο αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα Παλαιοχριστιανικά μνημεία της νήσου. Η ανέγερση του τοποθετείται οπωσδήποτε μετά τις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ. πάνω σε ερείπια ρωμαϊκών οικοδομημάτων.  Εισέρχεται κανείς στο μνημείο μέσα από ένα πρόπυλο στην Βορειοανατολική πλευρά με δύο κίονες από γρανίτη οι οποίοι προέρχονται σαφώς από κάποιο παλαιότερο κτίριο. Ο ένας από τους δύο κίονες στηρίζεται σε ενεπίγραφη βάση αγάλματος του ιερέως Διονυσίου. Στα δεξιά αυτής της εισόδου υπάρχει ένα μικρό παρεκκλήσιο για την παραλαβή ίσως των προσφορών. Στο παρεκκλήσιο αυτό βρέθηκε τμήμα από εντοίχειο ψηφιδωτό με ένα από τους Αρχαγγέλους και δύο άλλες μορφές στην κεντρική κόγχη. Χρονολογούνται στον 6ο μ.Χ. αιώνα. Στον προθάλαμο, σε μία γωνία υπάρχει μία δεξαμενή νερού η οποία αποδίδεται στην συνήθεια του καθαρτικού εξαγνισμού προ της εισόδου στον Ιερό χώρο.

Η είσοδος στον ναό γίνεται από τρείς θύρες στον Νάρθηκα το τρίβηλο. Ο Ναός αποτελείται από τρία κλίτη τον κυρίως ναό δηλ. το κεντρικό κλίτος, το βόρειο και το νότιο κλίτος, το Πρεσβυτέριο ή αλλιώς το Ιερό Βήμα με το θυσιαστήριο. Τα τρία κλίτη διαχωρίζονται μεταξύ τους με κιονόστοιχία δηλ. από δύο σειρές 12 μαρμάρινων κιόνων με κορινθιακά κιονόκρανα . Πάνω από τα κιονόκρανα υπήρχαν ξύλινες δοκοί επιστύλια επι των οποίων στηριζόταν ένας δεύτερο όροφος κλιτών πάνω από τα δύο ακραία κλίτη τα υπερώα και στη συνέχεια η ξύλινη δικλινής στέγη στο κέντρο και επικλινής πάνω από τα πλάγια κλίτη. Ο τύπο της στέγης αυτής έδωσε το όνομα του στην κατηγορία των λεγομένων Ξυλόστεγων Παλαιοχριστιανικών Βασιλικών στην οποία ανήκει και αυτός ο Επισκοπικός Παλαιοχριστιανικός Ναός. Τα δάπεδα είχαν επιστρωθεί με μαρμαροθέτημα γνωστό σαν opus sectile .

Ο Νάρθηκας συνδέει ακόμα τον Ναό με τα υπόλοιπα τμήματα του συμπλέγματος το αίθριο ένα δεύτερο παρεκκλήσιο το οποίο χρησιμοποιείται επίσης για την υποδοχή των δώρων δηλ. Διακονικό, το Επισκοπείο η κατοικία δηλ. του Επισκόπου και των Ιερέων που υπηρετούν τον Ναό και το Βαπτιστήριο μία μικρότερη Βασιλική με Νάρθηκα, κλίτη και αίθριο η οποία έχει στην νότια πλευρά του νότιου κλίτους ένα σταυρόσχημο φωτιστήριο και το χρισμάριο. Στην μικρή αυτή βασιλική πραγματοποιούνταν οι Βαπτίσεις των φωτιζομένων. Τα δάπεδα της είναι επιστρωμένα με ψηφιδωτά.

Η ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΤΕΙΧΩΝ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΠΑΡΑ ΤΟ ΣΤΑΔΙΟΝ ( At Meydan): Η μικρή αυτή βασιλική οικοδομήθηκε στα τέλη του 5ου ή στις αρχές του 6ου μ.Χ. αιώνα . Χώροι του μνημείου αυτού είχαν αρχικά χρησιμοποιηθεί από τους Ρωμαίους ως χώροι συγκέντρωσης με δικανικό χαρακτήρα.

  Back